EPR we Francji: obowiązki sprzedawców e-commerce

Wstęp

Francja jest jednym z najbardziej wymagających rynków w Europie pod względem przepisów dotyczących rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR). We Francji system obejmuje wiele kategorii produktów. Oprócz najbardziej typowych strumieni, takich jak opakowania czy sprzęt elektryczny i elektroniczny, regulacje dotyczą również m.in. tekstyliów, mebli czy artykułów sportowych. W praktyce oznacza to, że wiele produktów sprzedawanych online wymaga wcześniejszej rejestracji w odpowiednim systemie EPR oraz uzyskania numeru identyfikacyjnego producenta. Dla sprzedawców internetowych oznacza to, że wprowadzenie produktu na rynek francuski bardzo szybko może uruchomić obowiązki środowiskowe. W wielu przypadkach firma musi nie tylko zarejestrować się w odpowiednim systemie recyklingu, ale także uzyskać unikalny numer identyfikacyjny producenta (UIN), wdrożyć szczególne oznaczenia produktów oraz raportować ilości wprowadzanych produktów. Francuski system EPR jest zarządzany poprzez sieć organizacji odpowiedzialności producentów (PRO), które realizują obowiązki recyklingowe w imieniu przedsiębiorstw. Każdy strumień odpadów ma własną organizację oraz własne zasady raportowania, co sprawia, że prawidłowe zidentyfikowanie obowiązków jest kluczowym krokiem przed rozpoczęciem sprzedaży. Ten przewodnik został przygotowany dla producentów, importerów oraz sprzedawców e-commerce, którzy planują sprzedaż produktów we Francji i chcą zrozumieć, jakie obowiązki środowiskowe mogą dotyczyć ich działalności.

Definicja EPR

Rozszerzona odpowiedzialność producenta (Extended Producer Responsibility – EPR) jest zasadą prawa środowiskowego, zgodnie z którą przedsiębiorstwa wprowadzające produkty na rynek ponoszą odpowiedzialność za ich wpływ na środowisko również po zakończeniu cyklu życia produktu. W praktyce oznacza to, że firma sprzedająca produkty do Francji musi uczestniczyć w finansowaniu systemów zbiórki, przetwarzania i recyklingu odpadów powstających z tych produktów. Odpowiedzialność ta obejmuje zarówno same produkty, jak i ich opakowania. Francja wyróżnia się wyjątkowo szerokim zakresem systemów EPR. W przeciwieństwie do wielu państw europejskich, gdzie regulacje obejmują kilka podstawowych kategorii, francuski system obejmuje kilkanaście różnych strumieni odpadów. W przypadku sprzedaży internetowej najczęściej spotykane są następujące systemy:

• opakowania konsumenckie i papier (drukowane materiały informacyjne)
• sprzęt elektryczny i elektroniczny (WEEE)
• baterie i akumulatory
• tekstylia, odzież i obuwie
• meble oraz elementy wyposażenia wnętrz
• artykuły sportowe i rekreacyjne
• zabawki
• artykuły ogrodowe i narzędzia do majsterkowania

Oznacza to, że sprzedawca e-commerce oferujący różne typy produktów może być zobowiązany do uczestnictwa w kilku systemach EPR jednocześnie.

Kto podlega obowiązkom

Kluczową zasadą francuskiego systemu EPR jest odpowiedzialność podmiotu, który jako pierwszy wprowadza produkt na rynek francuski. W praktyce obowiązki te mogą dotyczyć:

• producentów mających siedzibę we Francji
• importerów sprowadzających produkty spoza Unii Europejskiej
• przedsiębiorstw nabywających towary z innych państw UE i sprzedających je we Francji
• dystrybutorów sprzedających produkty pod własną marką
• sprzedawców internetowych wysyłających produkty bezpośrednio do konsumentów we Francji

W przypadku sprzedaży transgranicznej szczególnie ważna jest sprzedaż w modelu B2C. Jeżeli przedsiębiorstwo wysyła produkty bezpośrednio do klientów znajdujących się we Francji, może zostać uznane za podmiot wprowadzający produkt na rynek francuski. Oznacza to konieczność spełnienia obowiązków EPR niezależnie od tego, czy firma posiada fizyczną siedzibę we Francji.

Podstawa prawna obowiązków

Francuski system rozszerzonej odpowiedzialności producenta opiera się przede wszystkim na przepisacfrancuskiego Kodeksu środowiska (Code de l’environnement), który określa zasady funkcjonowania systemów EPR dla poszczególnych kategorii produktów. Kluczowe znaczenie mają w szczególności przepisy zawarte w artykułach L.541-10 i kolejnych, które ustanawiają ramy prawne dla systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz określają podstawowe obowiązki przedsiębiorstw wprowadzających produkty na rynek. Istotnym etapem rozwoju systemu była również ustawa AGEC (Loi Anti-Gaspillage pour une Économie Circulaire), przyjęta w 2020 roku. Regulacja ta wzmocniła i dalej rozszerzyła system rozszerzonej odpowiedzialności producenta we Francji, wprowadzając nowe kategorie produktów objętych EPR, m.in. zabawki, artykuły sportowe czy materiały budowlane. Ustawa wprowadziła także dodatkowe obowiązki informacyjne dla producentów, w tym wymogi dotyczące przekazywania konsumentom informacji o naprawialności, możliwości recyklingu oraz właściwościach środowiskowych produktów. Szczegółowe zasady funkcjonowania poszczególnych systemów EPR określają również dekrety wykonawcze (décrets) oraz rozporządzenia ministerialne (arrêtés) dotyczące konkretnych strumieni odpadów, takich jak opakowania, sprzęt elektryczny i elektroniczny, baterie czy tekstylia. W ramach tych regulacji utworzono również krajowy system identyfikacji producentów zarządzany przez ADEME, w którym przedsiębiorstwom wprowadzającym produkty na rynek przypisywane są unikalne numery identyfikacyjne UIN. System ten pozwala administracji monitorować realizację obowiązków EPR przez podmioty działające na rynku francuskim.

Właściwy organ

Centralną instytucją odpowiedzialną za nadzór nad systemem rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR) we Francji jest ADEME – Agence de la transition écologique. Instytucja ta odpowiada za koordynację i monitorowanie funkcjonowania systemów EPR oraz prowadzi krajowy rejestr producentów objętych tymi obowiązkami. Dane dotyczące producentów oraz ich zobowiązań środowiskowych są gromadzone w krajowym rejestrze SYDEREP (Système déclaratif des filières REP). Rejestr ten umożliwia identyfikację przedsiębiorstw wprowadzających produkty na rynek francuski oraz przypisanie im unikalnych numerów identyfikacyjnych producenta (UIN), które są wymagane w ramach poszczególnych systemów EPR. W praktyce numery te są często wymagane również przez platformy sprzedażowe, takie jak marketplace’y, które mogą żądać ich przed dopuszczeniem produktów do sprzedaży na rynku francuskim.

Organizacje odpowiedzialności producentów (PRO)

Jednym z kluczowych elementów francuskiego systemu EPR jest funkcjonowanie organizacji odpowiedzialności producentów, określanych jako PRO (Producer Responsibility Organisations). PRO to wyspecjalizowane organizacje, które realizują obowiązki recyklingowe w imieniu przedsiębiorstw wprowadzających produkty na rynek. Zamiast samodzielnie organizować system zbiórki i przetwarzania odpadów, producent podpisuje umowę z wybraną organizacją PRO, która przejmuje obowiązek zapewnienia wymaganych poziomów recyklingu oraz prowadzenia odpowiednich działań operacyjnych. We Francji system ten jest szczególnie rozbudowany. Poszczególne organizacje PRO specjalizują się w określonych strumieniach odpadów, takich jak opakowania, sprzęt elektryczny i elektroniczny, baterie, tekstylia czy meble. W niektórych strumieniach funkcjonuje więcej niż jedna organizacja, co oznacza, że producenci mogą wybierać pomiędzy różnymi podmiotami. Warto jednak pamiętać, że poszczególne organizacje mogą stosować różne struktury opłat, modele raportowania oraz wymagania administracyjne. Z tego względu wybór właściwej organizacji PRO ma istotne znaczenie zarówno z punktu widzenia kosztów, jak i późniejszego zarządzania obowiązkami EPR. W praktyce przystąpienie do odpowiedniej organizacji PRO stanowi podstawowy sposób realizacji obowiązków środowiskowych przez przedsiębiorstwa sprzedające produkty na rynku francuskim.

Główne obowiązki EPR we Francji

Rejestracja

Realizacja obowiązków EPR we Francji rozpoczyna się od ustalenia, które strumienie odpadów mogą być związane z działalnością przedsiębiorstwa. W przypadku sprzedaży e-commerce analiza ta obejmuje zarówno sprzedawane produkty, jak i ich opakowania. Po zidentyfikowaniu odpowiednich kategorii przedsiębiorstwo powinno przystąpić do właściwej organizacji odpowiedzialności producentów (PRO), która zarządza systemem recyklingu dla danego strumienia odpadów. W ramach tego procesu zawierana jest umowa określająca zasady uczestnictwa w systemie, w tym sposób raportowania danych oraz naliczania opłat. Ponieważ francuski system EPR obejmuje wiele różnych kategorii produktów, przedsiębiorstwo może być zobowiązane do rejestracji w więcej niż jednym systemie, jeżeli sprzedawane produkty należą do różnych strumieni odpadów.

Autoryzowany przedstawiciel we Francji

W wielu przypadkach przedsiębiorstwa niemające siedziby we Francji są zobowiązane do wyznaczenia autoryzowanego przedstawiciela (mandataire) w celu realizacji obowiązków wynikających z przepisów EPR. Taki przedstawiciel musi posiadać siedzibę na terytorium Francji i działa w imieniu producenta w zakresie realizacji obowiązków środowiskowych. Autoryzowany przedstawiciel może odpowiadać między innymi za:

• rejestrację producenta w odpowiednich systemach EPR
• komunikację z organizacjami odpowiedzialności producentów (PRO)
• raportowanie danych dotyczących produktów wprowadzanych na rynek
• zapewnienie zgodności z obowiązkami administracyjnymi

W niektórych systemach EPR przedsiębiorstwa niemające siedziby we Francji mogą być zobowiązane do wyznaczenia autoryzowanego przedstawiciela w celu realizacji obowiązków wynikających z przepisów krajowych. Warto jednak zauważyć, że w niektórych przypadkach organizacja PRO może również pełnić funkcję przedstawiciela lub współpracować z podmiotem pełniącym taką rolę. Odpowiednie dobranie organizacji PRO może więc pozwolić ograniczyć liczbę zaangażowanych podmiotów oraz zmniejszyć koszty administracyjne związane z obsługą obowiązków EPR. Z tego względu wybór właściwej organizacji PRO oraz ewentualnego autoryzowanego przedstawiciela jest istotnym elementem organizacji zgodności z francuskim systemem EPR.

Numer identyfikacyjny UIN

Po przystąpieniu do odpowiedniej organizacji PRO przedsiębiorstwo otrzymuje unikalny numer identyfikacyjny producenta (UIN – Unique Identification Number). Numer ten jest nadawany w krajowym rejestrze prowadzonym przez ADEME i służy do identyfikacji producentów w systemie EPR. W praktyce każdy strumień odpadów posiada własny numer identyfikacyjny, dlatego firma sprzedająca różne kategorie produktów może posiadać kilka numerów UIN. Numer ten jest często wymagany przez platformy sprzedażowe działające na rynku francuskim jako potwierdzenie spełnienia obowiązków środowiskowych. W wielu przypadkach sprzedawcy muszą podać odpowiedni numer UIN dla danego typu produktu lub opakowania.

Raportowanie i ewidencja

Przedsiębiorstwa objęte systemem EPR we Francji są zobowiązane do prowadzenia ewidencji produktów oraz opakowań wprowadzanych na rynek. Zebrane dane stanowią podstawę sporządzania raportów przekazywanych do właściwej organizacji odpowiedzialności producentów (PRO). Raporty te pozwalają określić ilość produktów objętych systemem EPR oraz ustalić wysokość należnych opłat. W zależności od danego strumienia odpadów oraz zasad obowiązujących w danej organizacji PRO mogą być stosowane różne sposoby raportowania danych. W niektórych przypadkach raportowanie odbywa się na podstawie masy produktów lub materiałów, natomiast w innych systemach dane mogą być przekazywane w jednostkach (sztukach). Również częstotliwość raportowania może się różnić. W zależności od systemu oraz skali działalności przedsiębiorstwa raporty mogą być składane w cyklach kwartalnych lub rocznych. Dlatego ważne jest wdrożenie odpowiedniego systemu zbierania danych, który umożliwi prawidłowe raportowanie ilości produktów wprowadzanych na rynek francuski.

Opłaty

Przedsiębiorstwa wprowadzające produkty objęte systemem EPR na rynek francuski są zobowiązane do finansowania systemów zbiórki i przetwarzania odpadów powstających z tych produktów. Finansowanie to odbywa się poprzez opłaty wnoszone do organizacji odpowiedzialności producentów (PRO), które zarządzają systemami recyklingu dla poszczególnych strumieni odpadów. Opłaty są zazwyczaj naliczane na podstawie danych przekazywanych w raportach dotyczących produktów lub opakowań wprowadzanych na rynek. Wysokość opłat może zależeć od takich czynników jak ilość produktów, ich rodzaj lub zastosowane materiały. W wielu systemach stosowane są również mechanizmy tzw. eko-modulacji opłat, które różnicują wysokość opłat w zależności od właściwości środowiskowych produktu. Rozwiązania łatwiejsze do recyklingu lub bardziej przyjazne dla środowiska mogą być objęte niższymi stawkami, natomiast produkty trudniejsze w przetwarzaniu mogą wiązać się z wyższymi opłatami. Poza opłatami zmiennymi związanymi z ilością produktów przedsiębiorstwa mogą również ponosić dodatkowe koszty administracyjne, związane na przykład z przystąpieniem do systemu PRO lub z obsługą autoryzowanego przedstawiciela (mandataire).

Wymogi dotyczące oznakowania produktów i opakowań

Francuski system EPR przewiduje również szczególne obowiązki dotyczące oznakowania produktów oraz opakowań. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów francuskich przepisów jest obowiązek stosowania symbolu Triman, który informuje konsumenta, że produkt lub jego opakowanie podlega zasadom selektywnej zbiórki i recyklingu. W wielu przypadkach symbol Triman musi być stosowany razem z dodatkowymi instrukcjami dotyczącymi sortowania odpadów, określanymi jako Info-tri. Oznaczenia te mają na celu ułatwienie konsumentom prawidłowej segregacji odpadów oraz zwiększenie efektywności systemów recyklingu. Szczegółowe wymagania dotyczące oznakowania mogą różnić się w zależności od strumienia odpadów oraz rodzaju produktu. W praktyce oznaczenia te mogą być umieszczane bezpośrednio na produkcie, na opakowaniu lub w materiałach informacyjnych towarzyszących produktowi.

Obowiązki informacyjne dla kupujących

Przedsiębiorstwa wprowadzające produkty na rynek francuski są zobowiązane do przekazywania konsumentom informacji dotyczących właściwego postępowania z produktami po zakończeniu ich użytkowania. Obowiązki informacyjne mogą obejmować między innymi przekazywanie informacji dotyczących zasad segregacji odpadów, znaczenia oznaczeń środowiskowych oraz możliwości przekazania zużytych produktów do systemów zbiórki. Informacje te mogą być przekazywane w różnych formach, na przykład:

• w instrukcji produktu lub dokumentacji dołączonej do produktu,
• na opakowaniu produktu,
• na stronie internetowej produktu lub w opisie produktu w sklepie internetowym,
• w komunikacji elektronicznej związanej z zakupem.

W przypadku sprzedaży e-commerce informacje środowiskowe są często przekazywane w opisach produktów lub w komunikacji z klientem po dokonaniu zakupu.

Strumienie odpadów i zwolnienia

Francuski system EPR obejmuje bardzo szeroki zakres kategorii produktów. Oprócz podstawowych strumieni, takich jak opakowania, sprzęt elektryczny i elektroniczny czy baterie, system obejmuje również inne kategorie produktów, w tym między innymi tekstylia, meble, zabawki czy artykuły sportowe. W większości przypadków przepisy francuskie nie przewidują ogólnych progów zwolnień opartych wyłącznie na niewielkich ilościach produktów wprowadzanych na rynek. Oznacza to, że obowiązki EPR mogą powstać już w momencie wprowadzenia pierwszych produktów objętych danym systemem. Dlatego analiza asortymentu oraz identyfikacja właściwych strumieni odpadów stanowi jeden z najważniejszych etapów przygotowania sprzedaży na rynku francuskim.

Konsekwencje braku zgodności

Nieprzestrzeganie obowiązków EPR we Francji może prowadzić do sankcji administracyjnych oraz istotnych ryzyk operacyjnych dla przedsiębiorstw działających na rynku francuskim. Przedsiębiorstwa, które nie dokonają wymaganej rejestracji, nie raportują ilości produktów wprowadzanych na rynek lub nie uczestniczą w odpowiednim systemie recyklingu, mogą podlegać karom administracyjnym przewidzianym w przepisach francuskiego prawa ochrony środowiska. W przypadku sprzedaży internetowej konsekwencje mogą pojawić się również na poziomie platform sprzedażowych. Platformy marketplace działające na rynku francuskim coraz częściej wymagają od sprzedawców podania numerów identyfikacyjnych UIN potwierdzających rejestrację w systemie EPR dla odpowiedniego strumienia odpadów. Brak takiego numeru może prowadzić do ograniczenia widoczności ofert, blokady sprzedaży lub dodatkowych procedur weryfikacyjnych. Z tego względu zapewnienie zgodności z przepisami EPR jest nie tylko obowiązkiem regulacyjnym, lecz również ważnym elementem zapewnienia ciągłości sprzedaży na rynku francuskim.

Podsumowanie

Rozszerzona odpowiedzialność producenta stanowi istotny element regulacyjny dla przedsiębiorstw wprowadzających produkty na rynek francuski. Firmy prowadzące sprzedaż do Francji – w tym w ramach transgranicznego e-commerce – powinny przeanalizować, czy ich produkty lub opakowania podlegają jednemu z systemów EPR oraz odpowiednio zorganizować realizację obowiązków. Oznacza to konieczność identyfikacji właściwych strumieni odpadów, przystąpienia do odpowiedniej organizacji odpowiedzialności producentów (PRO), uzyskania numerów identyfikacyjnych UIN oraz prowadzenia ewidencji i raportowania ilości produktów wprowadzanych na rynek. Ponieważ francuski system EPR obejmuje wiele różnych kategorii produktów oraz odrębne systemy organizacyjne dla poszczególnych strumieni odpadów, właściwe zaplanowanie struktury zgodności już na początku działalności może znacząco uprościć dalsze obowiązki administracyjne oraz ograniczyć ryzyko problemów regulacyjnych.

Wsparcie w realizacji obowiązków EPR

Rulity Consulting wspiera przedsiębiorstwa sprzedające do Francji w praktycznej organizacji zgodności z systemem EPR w sposób uporządkowany i operacyjnie efektywny. Proces rozpoczyna się od analizy portfela produktów oraz modelu sprzedaży w celu ustalenia, które strumienie odpadów są uruchamiane przez działalność przedsiębiorstwa zgodnie z przepisami francuskimi. W przypadku sprzedaży e-commerce analiza ta często obejmuje nie tylko opakowania, lecz również inne kategorie produktów, takie jak elektronika, baterie, tekstylia, meble czy zabawki. Na podstawie tej analizy określana jest właściwa ścieżka realizacji obowiązków. Obejmuje ona identyfikację wymaganych rejestracji, wybór odpowiednich organizacji odpowiedzialności producentów (PRO), organizację uzyskania numerów identyfikacyjnych UIN oraz wdrożenie procedur raportowania dostosowanych do danego strumienia odpadów. W razie potrzeby zapewniane jest również wsparcie w organizacji wyznaczenia autoryzowanego przedstawiciela (mandataire) oraz w przygotowaniu dokumentacji związanej z oznakowaniem produktów, w tym obowiązkami dotyczącymi symbolu Triman i instrukcji Info-tri.

FAQ

Czy EPR ma zastosowanie, jeśli sprzedaję do Francji tylko okazjonalnie?

Tak. Obowiązki EPR powstają w momencie wprowadzenia regulowanego produktu lub opakowania na rynek francuski w ramach działalności gospodarczej. W praktyce oznacza to, że nawet niewielka sprzedaż transgraniczna może powodować obowiązki rejestracyjne i raportowe.

Czy opakowania wysyłkowe również podlegają EPR?

Tak. Opakowania używane do wysyłki produktów do klientów we Francji — takie jak kartony, folie czy materiały wypełniające — mogą podlegać systemowi EPR dla opakowań.

Czy obowiązki EPR dotyczą również importerów i dystrybutorów?

Tak. Francuskie przepisy koncentrują się na podmiocie, który jako pierwszy wprowadza produkt na rynek w ramach działalności gospodarczej. Może to być producent, importer, dystrybutor sprzedający produkty pod własną marką lub sprzedawca internetowy wysyłający produkty bezpośrednio do konsumentów we Francji.

Jakie dokumenty warto posiadać w przypadku kontroli lub weryfikacji przez platformę sprzedażową?

W praktyce przedsiębiorstwo powinno być w stanie przedstawić dokumenty potwierdzające zgodność z EPR, w szczególności:

• numer identyfikacyjny producenta (UIN)
• potwierdzenie uczestnictwa w odpowiedniej organizacji PRO
• dokumenty dotyczące wyznaczenia autoryzowanego przedstawiciela (jeżeli jest wymagany)
• ewidencję ilości produktów lub opakowań wprowadzonych na rynek

Czy sprzedaż przez marketplace lub centra logistyczne zmienia obowiązki EPR?

Nie. Sposób realizacji zamówień nie eliminuje obowiązków EPR. Jeżeli produkty są wprowadzane na rynek francuski w ramach działalności gospodarczej, obowiązki te mogą nadal dotyczyć sprzedawcy.

Potrzebujesz wsparcia w rejestracji na rynku francuskim? Rulity Consulting pomoże Ci przejść przez proces weryfikacji i zapewni poprawność raportowania.